Ulica Mikołaja Reja Od ulicy Węgrowskiej, tuż za Urzędem Skarbowym wytyczono małą uliczkę wiodącą do dawnego stadionu Robotniczego Klubu Sportowego „Cukrownia”. Uliczce tej nadano imię Mikołaja Reja, który jako jeden z pierwszych naszych literatów po polsku napisał słynne słowa deklarując: „A niechaj narodowie wżdy postronni znają, Iż Polacy nie gęsi, iż swój język mają”. Na tym stadionie przy Reja graliśmy niejednokrotnie z różnym szczęściem z drużyną braci Tadeusza i Witolda Dominiuków, Ryśka Sumińskiego, Zygmunta Metra, Wieśka Protaziuka, Jasia Pełczyńskiego, Janka Raźniaka. Świetlica obok stadionu, służąca nam także za szatnię w czasie meczów, pod kierownictwem pana Zbigniewa Trompczyńskiego promieniowała kulturą na cały powiat. Wśród podobnych placówek kultury w branży cukrowników nie miała sobie równych w Polsce. Chodziło się tu na zabawy, występy artystyczne, zajęcia sportowe i filmy. Na zabawach śpiewał pięknym, aksamitnym basem Bogdan Żurowicz, akompaniując sobie na akordeonie. Tu rozgrywaliśmy turnieje o mistrzostwo powiatu w tenisie stołowym z Jurkiem Podgórzakiem i Czesiem Macugą reprezentującymi drużynę „melaśników”, jak złośliwie mówiono o niej po każdym przegranym meczu. W tamtych latach, okazji do rywalizacji między „miastem” a „Przeździatką”, dwoma niegdyś odrębnymi częściami Sokołowa, które przedzielały kolejowe tory było co nie miara. Rywalizowano w sporcie, w kulturze, w czynach społecznych i produkcyjnych a nawet w polityce kadrowej. Rywalizowały ze sobą orkiestry strażackie, drużyny piłkarskie, teatry amatorskie. Jako aktorzy teatru OSP pani Leokadii Tyburowej zazdrościliśmy zespołowi teatralnemu cukrowni wystawienia w bogatej i pomysłowej scenografii „Masława”; spektaklu w reżyserii pana Henryka Iwańskiego opartego na historycznej powieści Józefa Ignacego Kraszewskiego. Jako uczniowie Liceum podziwialiśmy swoich kolegów, których do szkoły przy ulicy Kupientyńskiej 15 przywoził konny tramwaj zwany „Bonanzą”; efekt pomysłowości i troski pracowników fabryki o własne dzieci. Sokołowska cukrownia, symbol powojennego etapu industrializacji podnoszącego się z gruzów kraju była oczkiem w głowie ówczesnych władz miasta i powiatu. Wszyscy jej dyrektorzy mieli zapewniony udział we władzach partyjnych i samorządowych, miejsca za stołem prezydialnym licznych akademii i na trybunach honorowych. Miasto i całe powiatowe rolnictwo żyło z cukrowni i hołubiło starą fabrykę. Pisano o niej książki, kręcono kroniki filmowe. Rozpoczęcie kampanii cukrowniczej jesienią każdego roku stawiało cały powiat w stan pełnej mobilizacji. Nawet Dom Kultury miał tu swoją rolę do odegrania. Do dyspozycji kadrowca cukrowni corocznie oddawaliśmy kino ruchome wyposażone w aparaturę nagłaśniającą, za pomocą której pan Czesław Małkus zachęcał rolników z nadbużańskich wsi do podejmowania pracy w fabryce na czas kampanii. Do Sokołowa przyjeżdżali fachowcy z całej Polski by modernizować fabrykę powstałą jeszcze w czasach Królestwa Polskiego. To były zalążki elity intelektualnej miasta. Z dziećmi inżynierów i techników, operatorów różnych maszyn i urządzeń chodziliśmy do szkoły, graliśmy w piłkę nożną i siatkową, bawiliśmy się na występach artystycznych i zabawach; słynnych „Sobotynkach”. Mieć za kolegę Podgórzaka, Buchalskiego, Pochylczuka czy Montkiewicza to był powód do dumy dla chłopaków z „Targowicy”, „Getta”, czy „Balbadery”. Te nazwy to taka serdeczna geografia naszego miasta nie zapisana na żadnej oficjalnej mapie. Ale Sokołowianie z mlekiem matki wyssali wiedzę o tym, że „Balbadera” to okolice ulicy Siedleckiej, „Targowica” to dawny rynek przy Kosowskiej, a „Getto” to stare centrum miasta, które w tej nazwie przechowało pamięć o tragicznym losie swoich żydowskich mieszkańców. Bywało, że chłopaki z miasta upodobali sobie ładne panienki z cukrowni, ale tylko nieliczni mieli odwagę odprowadzić swoją partnerkę pod jej dom. Ryzyko utraty zębów było skutecznym środkiem zakończenia spaceru tuż za torami. Dalej rozciągał się rewir pod kontrolą „melaśników” o twardych pięściach i nieskorych do ugody. Ale nawiązane kiedyś przyjaźnie trwają do dziś, chociaż coraz mniej nas w drużynie. Pamiętam jak Janusz Buchalski, kolega z Przeździatki uratował mi skórę, gdy w lutym 1978 roku dał zgodę jako urzędujący w Warszawie szef cenzury na wystawienie sztuki „Rozmowy z katem” Kazimierza Moczarskiego przez Siedlecki Teatr Kameralny. Kim był autor sztuki, starszym czytelnikom nie muszę tłumaczyć. Młodszym powiem, że Kazimierz Moczarski, szef Biura Informacji i Propagandy Komendy Głównej Armii Krajowej został po wojnie w 1952 roku skazany karę śmierci zamienioną na dożywocie za… zdradę narodu. Wcześniej, w 1946 otrzymał wyrok dziesięciu lat więzienia, z czego dziewięć miesięcy spędził w jednej celi z katem warszawskiego getta generałem SS Jürgenem Stroppem. Sztuka Moczarskiego ciesząca się wielkim zainteresowaniem widowni została zdjęta ze sceny na polecenie sekretarza PZPR w Siedlcach, którego nazwisko po chrześcijańsku zapomniałem. Ale w Warszawie, w samej jaskini głównego cenzora przy ulicy Mysiej 3, udało się uzyskać pozwolenie na wystawienie sztuki i druk folderu. Uczeń sokołowskiego Liceum, magister Janusz Buchalski okazał się dojrzalszym politykiem niż funkcjonariusz propagandy z Siedlec. Niewątpliwie był to akt wielkiej odwagi z jego strony. Podobnie jak aktem wielkiej odwagi i odpowiedzialności obywatelskiej był krytyczny opis stosunków panujących na polskiej wsi w XVI wieku pozostawiony potomnym przez Mikołaja Reja. Piętnował on chciwość i nadużycia, których ofiarą padał biedny chłop. Rej poruszał najbardziej aktualne problemy polityczne, obyczajowe i religijne takie jak uganianie się za wszelkimi urzędami, przekupne sadownictwo, nadużycia ze strony duchownych, brak dobrego systemu obronnego państwa polskiego, zbyt wysokie czynsze i dziesięciny nałożone na chłopstwo, czy wreszcie złe zachowanie szlachty, pijaństwo, zbyt wyszukany ubiór i hazard. „Wiarę snadź z sejmu naszego Nie słuchamy nic dobrego: Już to kielka niedziel bają A w niczem sie nie zgadzają. Podobno, jako i łoni, Każdy na swe skrzydło goni; Pewnie pospolitej rzeczy Żadny tam nie ma na pieczy”. Tak pisał Mikołaj Rej, zwolennik reformacji i patron małej uliczki na sokołowskiej Przeździatce, w wydanej w 1543 roku „Krótkiej rozprawie między trzema osobami, Panem, Wójtem a Plebanem”. Minęły wieki a przesłanie ojca literatury polskiej, pana z Nagłowic nie straciło swej aktualności i chyba jeszcze długo nie straci. Kiedy po latach odwiedziłem stadion przy ulicy Reja, spotkałem tam koleżankę ze szkolnej ławy Krysię Protaziuk z bratem Marianem Podgórzakiem i panią Sulej, z której ojcem grałem w piłkę. Nasłuchałem się wieści o wzlotach i upadku cukrowni i o bieżących problemach mieszkańców tej ulicy. Najważniejszym z nich była bezpieczna droga do szkoły dla dzieci i parking dla samochodów petentów Urzędu Skarbowego. Sprawa ta ciągnęła się od 2009 roku przez kilka następnych lat i poza wymianą pism ówczesnego burmistrza z Izbą Skarbową nic się nie poprawiało. Na szczęście, nie doszło tam do poważnych wypadków, bo jak wiadomo, zazwyczaj „Polak mądry po szkodzie”. To przysłowie towarzyszy nam od czasów patrona tej ulicy i choć upłynęło sporo wody w Cetyni warto, aby wreszcie nauczyć się w porę rozwiązywać bieżące problemy. Dziś obserwujemy coraz większą ilość samochodów w mieście, utrudnienia w ruchu związane z koniecznymi i tak potrzebnymi mieszkańcom remontami ulic i chodników oraz dotkliwy brak miejsc parkingowych. Miasto dosłownie „korkuje się” w godzinach szczytu a znalezienie miejsca, aby zatrzymać swój pojazd graniczy z cudem. Wyzwaniem dla obecnych włodarzy Sokołowa są więc nadal problemy komunikacyjne, zupełnie nowe ale tak samo dolegliwe jak dawniej.

Zapoczątkowany przeze mnie cykl spotkań z Sokołowiakami ,którzy osiągnęli sukcesy w życiu zawodowym i społecznym przyniósł już pierwsze trwałe ślady. Jest nią niewątpliwie wydana aż we Wrocławiu kolejna książka gen. bryg. Dr Zdzisława Rozbickiego pt. „Trochę wspomnień o przeszłości mieszkańców Sokołowa Podlaskiego”Generał potwierdził swoje związki z Sokołowem i jego mieszkańcami miłym gestem.Przesłał uczestnikom wrześniowego spotkania w kawiarence „U Radka” tę właśnie książkę.Są w niej wspomnienia dzieciństwa i lat młodzieńczych spędzonych w Sokołowie, nieznane szerzej fakty z czasów okupacji i trudnych nie rzadko tragicznych losów powojennej historii wielu sokołowskich rodzin.Dużo miejsca poświęca autor relacjom polsko- żydowskim.Znalazłem tam ciekawy opis działalności polskich kolejarzy sabotujących z narażeniem życia , .okupacyjne przepisy.Potwierdza te mało znane fakty por. Franciszek Ząbecki- kolejarz z posterunku kolejowego Treblinka w swojej książce pt „Wspomnienia dawne i nowe „ wydanej przez Instytut Wydawniczy Pax w 1977 roku Dla interesujących się historią informuję, że obie te książki są w zbiorach naszej biblioteki i warto je przeczytać by utrwalić w pamięci współczesnych kto w nieodległej przeszłości był katem a kto jego ofiarami i dlaczego tak emocjonalnie reagujemy na każdą krzywdzącą opinię o zachowaniach Polaków w czasach hitlerowskiej okupacji.Wprawdzie ta wiedza bardziej przydałaby się urzędnikom „białego domu” – piszących przemówienia prezydentowi Obamie,by ustrzec Go przed oczywistymi gafami- niż naszym rodakom .Póki jednak absolwenci Harwardu będą popisywać się publicznie taką „wiedzą”o najnowszej historii Polski trzeba pisać i wydawać takie książki jak Rozbickiego i Zabeckiego a przde wszystkim Edwarda Kopówki i ks .Pawła Rytel-Andranika: „Dam im imię na wieki”o Polakach z okolic Treblinki ratujących Żydów i przesłać je w upominku by poznali prawdę. Kolejne spotkanie odbyło się w Bibliotece Miejskiej z prof. Janem Izdebskim –wybitnym polskim biochemikiem pracującym do niedawna w zespole zdobywcy nagrody Nobla w dziedzinie nauk medycznych w 1977 roku prof. Andrew V. Schallego Polaka urodzonego w Wilnie w 1926 roku.Ze spotkania tego ukazała się krótka notatka autorstwa Katarzyny Markusz z której nic nie wynika ponad to że takie spotkanie się odbyło.Znający publikacje redaktorki Wieści Sokołowskich byli rozczarowani.Oto do Sokołowa przyjeżdża mało znany Sokołowiakom nasz rodak z ulicy Lipowej-mający liczący się w świecie dorobek naukowy, wynalazca leku łagodzącego bóle porodowe kobiet, autor haseł do Encykloppedii,i kilkunastu artykułów zamieszczanych w prestiżowych pismach naukowych USA Niemiec Anglii i Japonii.W kraju ,promotor licznych doktorantów.Jeden z 4 polskich naukowców – profesorów zwyczajnych ,mających związek z ziemią sokołowską a obsługująca spotkanie redaktorka Wieści nie znajduje powodu by opisać to czytelnikom gazety pomimo, że miała dostęp do materiałów żródłowych W piśmie do profesora wyraziłem swoją delikatnie negatywną opinię o profesjonalizmie i kompetencjach redaktorki.W odpowiedzi dostałem uprzejmy list z którym warto czytelników Życia Siedleckiego zapoznać, W moim przekonaniu list ten jest potwierdzeniem ,że ciągle nie umiemy docenić i wykorzystać własnego dorobku w myśl hasła „Cudze chwalicie ,swego nie znacie ,sami nie wiecie co posiadacie” Redakcja Życia Siedleckiego daje takie możliwości więc w następnym numerze ukaże się artykuł o prof. Janie Izdebskim i Jego pracy naukowej w Stanach Zjednoczonych i w Polsce.

1 z 587 (brak tematu) Odebrane Wacław Kruszewski 17:17 (7 minut temu) do przewodnik.jonna -- W rocznicę tragedii polskich rodzin z Paulinowa Mija kolejna. rocznica akcji pacyfikacyjnej przeprowadzonej przez Niemców 24 lutego 1943 r. we wsi Paulinów w gminie Sterdyń. Jej ofiarą padło 11 Polaków udzielających pomocy Żydom oraz trzech uciekinierów korzystających z ich wsparcia. Publikujemy felieton Wacława Kruszewskiego, który nawiązuje do tamtych wydarzeń. Dzwonią do mnie koledzy Janusz z Warszawy i Waldek z Wrocławia, Heniek z Białegostoku i czasem dyskutujemy o karaniu za rozpowszechnianie kłamstw o udziale Polaków w mordowaniu Żydów przez Niemców. Każdy z nas mógłby podać jednostkowe przykłady nagannego stosunku Polaków do Żydów. Heniek pamięta tragiczne losy fryzjera Abramka ze Sterdyni, szukającego schronienia w Białobrzegach. Janusz pamięta tragiczny los Żydów szukających schronienia w Dziegietni - szczęśliwym, że udało się im z pomocą innych Polaków uciec z sokołowskiego getta. Ale też znane są losy Żydów z Korczewa, ocalonych przez św. pamięci Kazimierza Miłobędzkiego. – Sprawiedliwego Wśród Narodów Świata, Kiedy jeszcze pan Kazio żył pokazywał mi listy dziękczynne mieszkanki Nowego Yorku, której w czasie okupacji wyrobił polskie papiery i wysłał na roboty do Niemiec. Tam bezpieczniej było przeżyć Żydówce niż w okupowanej przez Niemców Polsce. Niewiarygodne, ale prawdziwe. Tak, jak prawdziwa jest tragedia kilku polskich rodzin z Paulinowa, wydanych Niemcom przez dwójkę Żydów, za pomoc i schronienie, jaką otrzymali od tych rodzin kilka dni wcześniej, którą pamięta Waldek. Kto nie doświadczył życia w okupowanej przez Niemców Polsce, ten nie powinien, bezrefleksyjnie oceniać zachowania ludzi zagrożonych represjami władz. Historii nie da się pisać ustawami, a jej świadków zastraszać. Tu potrzebna jest edukacja i upowszechnienie prawdy. Dobrej, wynikającej z chrześcijańskich zasad i złej, którą kształtowała chciwość i zazdrość prowadząca do zdrady i zbrodni. W każdym narodzie można znaleźć jednych i drugich. ”Rzecz w proporcjom mocium panie", jak mawiał Onufry Zagłoba. I o zachowanie tych proporcji trzeba walczyć. Stale z każdym, ale argumentami opartymi na prawdzie, a nie ideologicznej propagandzie. Dlatego potrzebny nam dziś PROGRAM wielkiej edukacji społecznej. Sam chciałbym wiedzieć i przekazać swojemu wnuczkowi, ilu Rosjan, Ukraińców Litwinów czy Francuzów, ma godność Sprawiedliwy Wśród Narodów Świata. W 1985 roku Minister Kultury i Sztuki, prof. Aleksander Krawczuk, wysłał mnie do Francji, bym poznał organizacje i finansowanie domów kultury i teatrów amatorskich. Gościnni gospodarze zaproponowali zwiedzanie paryskiego Centrum Kultury im J. Pompidou. Super nowoczesny gmach z zewnętrznymi przeszklonymi windami w starej rybackiej dzielnicy Paryża robił wrażenie. W jednej z sal multimedialne muzeum z wielkim telebimem, na którym z dostępnej listy można sobie wyświetlić filmy dokumentalne z całego świata w tym i z Polski. Wybrałem polską kulturę ludową. Na ekranie wycinankarki z Myszyńca a z głośników przyśpiewki kurpiowskie z Kadzidła. Fajnie jest, pomyślałem sobie widząc żywą reakcję mojej tłumaczki i grupki dzieci podziwiającej kunszt ludowych artystek wycinających kolorowe koguciki nożycami do strzyżenia owiec. No to jeszcze sięgnijmy po historię. Wcisnąłem guzik z napisem powstanie warszawskie. Chciałem pokazać Francuzom, jak walczyła Warszawa, gdy oni szykowali kolejne transporty swoich żydowskich obywateli do Treblinki. Na ekranie sceny z powstania z getta warszawskiego ze sławną karuzelą i harmonistą grającym skoczne oberki. Za murami giną ostatni obrońcy honoru Żydów, a po aryjskiej stronie kręci się karuzela i gra muzyka. Zwróciłem uwagę tłumaczce, że to nie to powstanie, że chcę zobaczyć powstanie warszawskie z 1 sierpnia 1944 roku. Odpowiedziała, po konsultacji z kierownikiem sali, że w Warszawie było tylko jedno powstanie przeciwko Niemcom, w getcie 19 kwietnia 1943 roku. Miliony ludzi zwiedzało Centrum Kultury i Sztuki im. J .Pompidou w Paryżu i tysiącom z nich taką ciemnotę przez lata wciskali Francuzi. Czy ktoś interweniował w tej sprawie np. polska Ambasada? Nie wiem, ale wiem, że powinna. Czy do takiej interwencji potrzebne były ustawy? Nie sądzę. Na pewno potrzebna była aktywność i kompetencje polskich dyplomatów. Dawniej i dziś. Kto interesuje się historią wie, że z dyplomacją od wieków mamy poważne problemy, przez co ponosimy nie tylko wizerunkowe straty. Ograli nas w Jałcie i Teheranie, oszukali w należnych reparacjach wojennych. Teraz wykorzystują każdy błąd, by zrobić z nas antysemitów. To, dlaczego sami dajemy argumenty tym, którzy z różnych powodów nie lubią Polaków. Boleję nad tym, że jest ich coraz więcej. Przede wszystkim dzięki nam samym i naszym liderom. Nasz elegancki Premier jedną wypowiedzią w Monachium dolał oliwy do ognia i jakby tego było za mało, uhonorował pomnik brygady świętokrzyskiej, jedynej formacji zbrojnej w okupowanej Polsce współpracującej z Niemcami, m.in. w mordowaniu Żydów. Natychmiast pojawiły się obraźliwe i nie do końca obiektywne wypowiedzi polityków i żurnalistów przeciwko Polsce i polskim władzom. A przecież nasz premier powiedział prawdę. Potwierdzeniem, że wśród społeczności Żydowskiej też byli szubrawcy, jest historia jaka wydarzyła się w 24 lutego 1943 w Paulinowie k. Sterdyni. Przed laty pisał o niej dr Edward Kopówka – dyrektor Muzem Walki i Męczeństwa w Treblince. „Pacyfikacje mieszkańców folwarku Paulinów poprzedziło rozpoznanie. Niemcy posłużyli się tu prowokacją. Rozpoznania dokonał szpieg podający się za francuskiego Żyda – uciekiniera z transportu do Treblinki. W pobliskim lesie i zabudowaniach folwarcznych ukrywali się Żydzi, uciekinierzy z getta sterdyńskiego. Kierowany przez Niemców prowokator nawiązał kontakt z Szymelem ze Sterdyni, który był szkolnym kolegą Czesława Kotowskiego z Paulinowa. Teraz już uwiarygodniona para prowokatorów chodziła od domu do domu, prosząc o żywność i informacje. Wiedzieli, że nikt im nie odmówi pomocy. Świadek tej tragedii, pani Janina Piwko-Stalewska, widziała egzekucje swojego ojca i matki „Niemiec wyprowadził z domu ojca i strzelił w oczy, tato jeszcze się rzucał, oprawca poprawił następną kulą. Wpadłam do domu – Mamusiu kochana, tatusia zabili - krzyczałam. Niemiec odepchnął mnie. Mamę wziął za kark i wyprowadził do sieni. Usłyszałam strzał. I z tego wszystkiego padłam na kolana przed obrazem Matki Najświętszej i prosiłam Ją o ocalenie. Niemiec wszedł, popatrzył na mnie i wyszedł. Tak przeżyłam. – Moi rodzice wychowali do dorosłości ośmioro dzieci, pięciu synów i trzy córki. Wszyscy byli nauczeni w domu, że nikogo nie można opuszczać w potrzebie. Przyszedł Żyd, dali mu chleba. Za dobre serce zginęli rodzice”. W sześćdziesiątą rocznicę śmierci mieszkańców Paulinowa, z inicjatywy Andrzeja Sarny i Jana Rominkiewicza z Towarzystwa Miłośników Ziemi Sterdyńskiej, ustawiono skromną ludową kapliczkę z Jezusem Frasobliwym autorstwa twórców ludowych Józefa i Franciszka Pytlów. Zginęli za miłość okazywaną bliźnim. Chcemy zachować ich w pamięci ofiarowując im tę kapliczkę. Od tej chwili stanie się ona symbolem cierpienia i miłości symbolem naszej z nim solidarności - mówił Jan Rominkiewicz, nauczyciel sterdyńskiej szkoły i Zasłużony Działacz Kultury. Na wyblakłej blaszanej tabliczce można jeszcze odczytać nazwiska i wiek pomordowanych mieszkańców wsi. Za artykułem Edwarda Kopówki przywołajmy je tutaj, bo kto wie czy za parę lat prawdy o tragedii w Paulinowie nie zamieni się w szmalcowników, jak powstanie w getcie - na powstanie warszawskie w Centrum Kultury im J. Pompidou w Paryżu. „Wczesnym rankiem 24 lutego 1943 roku do folwarku Paulinów przyjechało z Ostrowi Mazowieckiej, w 60 samochodach, około 2 tysięcy niemieckich żołnierzy i policjantów. Agenci żydowscy prowadzeni przez gestapo wskazywali tych, którzy pomagali ich pobratymcom. Na początku zastrzelono stajennego Franciszka Kierylaka lat 50, potem Józefa Kotowskiego lat 56, jego 54-letnią żonę Ewę Kotowską, syna Stanisława Kotowskiego lat 25. Aresztowano także Jana Siwińskiego lat 50, Franciszka Augustyniaka lat 25 (zięcia Siwińskiego), Mariana Nowickiego lat 36 i Ludwika Uziębło lat 45 (pochodzili z kolonii Ratyniec Stary), Zygmunta Drgasa lat 25 (przesiedleńca z poznańskiego mieszkającego u Uziębły), Stanisława Piwko lat 31 i Aleksandra Wiktorzaka lat 50. Wszystkich aresztowanych odprowadzono do lasu i rozstrzelano. Po wojnie rodziny ekshumowały ciała i przeniosły je na cmentarz w Sterdyni. W ubiegłym roku w ramach projektu Instytutu Pileckiego „Zawołani po imieniu”, w Sterdyni został odsłonięty kamień z tablicą pamiątkową poświęconą mieszkańcom Paulinowa i Starego Ratyńca, którzy stracili życie w czasie niemieckiej obławy. Na tablicy znalazły się nazwiska jedenastu ofiar.

Nie wiele osób dzisiaj wie ,że w lutym 1964 roku na polach i obiektach zabytkowego zespołu dworskiego generała Stanisława Trębickiego w Kurowicach Gm Sabnie filmowe małżeństwo Ewa I Czesław Petelski kręcili filmpt Naganiacz. ,Polską premierą tego filmu z udziałem reżyserów ,aktorów i licznej grupy statystów otwieraliśmy Powiatowy Dom Kultury w Sokołowie .Po prawdzie otwieraliśmy bajeczne ,panoramiczne kino” Sokół” z pierwszym w Sokołowie neonem nad portykiem obszernego budynku domu kultury. W tym wielkim obiekcie dom kultury miał zaledwie dwa pokoje biurowe resztę zajmowały biura Wydziału Architektury i Budownictwa ,Pracownia Urbanistyczna a także ,Zarządy Powiatowe Związku Młodzieży Wiejskiej, Ligi Obrony Kraju ,Komendy Hufca ZHP .i mieszkania pani Wandy Lenczewskiej –kierowniczki referatu Kultury i Sztuki Prezydium Powiatowej Rady Narodowej Gościliśmy wówczas w Sokołowie wszystkich niemal twórców i producentów tego mrocznego filmu opowiadającego o tragedii węgierskich Żydów-uciekinierów z Treblinki ,szukających schronienia w wiejskich zagrodach .i lasach .Scenariusz filmu wg powieści Romana Bratnego opisującego świąteczne polowanie na lisy i zające jakie zimą 1944 roku niemiecki starosta Sokołowa i Węgrowa Ernest Gramss zorganizował dla hitlerowskich dygnitarzy w Kurowicach. Ewa i Cesław Petelscy prosili władze Sokołowa o pomoc w realizacji filmu .Dyrektor Cukrowni udostępnił hotel i świetlicę .Restauracja”Podlasianka : zwiększyła i urozmaiciła swoje produkty gastronomiczne .PKS wynajął specjalny autobus dowożący statystów na plan zdjęciowy do Kurowic Mnie przypadła rola ich znalezienia oraz wypożyczenia urządzeń nagłaśniających-wzmacniaczy i głośników - za pomocą których p. Czesław kierował nagonką. i myśliwymi .W tych rolach wystąpili mieszkańcy okolicznych wsi i członkowie koła myśliwskiego z Sokołowa na czele z nadleśniczym Stanisławem Bąkowskim i kreującym postać Gramssa Janem Sułkowskim W czasie kręcenia scen plenerowych był srogi mróz ale prawdziwe kłopoty zaczęły się, gdy już ubrani i ucharakteryzowani statyści mający grać rolę Żydów odmówili udziału w filmie pomimo godziwego wynagrodzenia za tzw dzień zdjęciowy. Pomogły dyplomatyczne talenty pani Ewy .i gorąca herbata .Problem został rozwiązany. Ten film warto pokazywać w kinie przy każdej ważniejszej uroczystości jest on częścią naszej sokołowskiej historii .Z archiwum biblioteki zamieszczamy zdjęcia z pracy nad filmem prosząc o więcej zdjęć oraz osobistych wspomnień z tego interesującego wydarzenia. Zamieścimy je w gazecie i ocalimy od zapomnienia. Bo nie ma pewności że za parę lat ktoś będzie pamiętał o tym wydarzeniu.

Z tysięcy zachowanych i utrwalonych w zapisie cyfrowym zdjęć archiwum Sokołowskiego Ośrodka Kultury moją wyobrażnią zawładnęła fotografia dzieci z koszyczkami wielkanocnej święconki na tle ganku dworu Tyborowskich w Łuzkach gm. Jabłonna Lacka.Zdjęcie udostępniła mi kiedyś pani Marta Tyborowska – Kalicka córka właścicieli Łuzek .W pracowni fotograficznej Powiatowego Domu Kultur wykonano reprodukcje tego zdjęcia ,kliszę opisano i złożono do archiwum jak wiele innych. Gromadziliśmy tam wszystkie ważne dokumenty z historii naszego miasta i powiatu chętnie udostępniane przez mieszkańców. I oto po latach to zdjęcie znowu mnie odnalazło,bo odnaleziono archiwum fotograficzne Powiatowego Domu Kultury Pani Maria Koc,której zawdzięczamy uratowanie i utrwalenie w zapisie cyfrowym tysięcy zdjęć dokumentujących naszą historię chce by je teraz profesjonalnie skatalogować/g wymogów przyjętych w archiwach.Trzeba się dowiedzieć kto wykonał to zdjęcie i kiedy.Kto na nim jest uwieczniony . i w jakich okolicznościach Jak znajdę odpowiedz na te pytania to trzeba będzie zidentyfikać sfotografowane osoby co będzie dla mnie zajęciem fascynującym chociaż trudnym po -jak sadzę po 70 latach od jego wykonania Zabrałem się do pracy.Metodą dedukcji stosowanej przez ulubionego w dzieciństwie Sherlocka Holmesa ale już wzbogaconą o narzędzia których genialny detektyw nie miał a ja mam-,bo mam komputer -przystąpiłem do pracy.Najpierw powiększyłem i wyostrzyłem fotkę do formatu A -4 Następnie poczytałem o obyczajach i zajęciach panujących na szlacheckich dworach w czasach okupacji i tuż po wojnie.Tu pomocny był Internet i ciekawa książka Sławomira Kordaczuka pt. Dzieje Wojenne i Powojenne Szlachty Podlaskiej wydana przez Muzeum Regionalne w Siedlcach.Po wieku dzieci i dorosłych, ich ubiorach i sprawdzeniu danych metorologocznych a taze kalendarz liturgicznego mojej babci doszedłem do wniosku ż tak ciepłe Święta Wielkanocne były w 1943 roku25 kwietnia Dowód :na zdjęciu .niektóre dzieci są boso.Wielkanoc w 1943 roku przypadała na 25 kwietnia. Dalej chciałem ustalić kto je wykonał? Czy Jan Pedich –znany kronikarz dziejów sokołowian? Raczej nie bo to nie ta technika i jakość.Ponadto w czasach okupacji byłoby to przedsięwzięcie bardzo ryzykowne. A może któraś z córek Adama Tyborowskiego Na dworze rządził okupacyjny nadzorca,który co prawda pozwolił mieszkać w nim właścicielce,ale posiadanie aparatu fotograficznego przez rodzinę polskiego oficera przebywającego w niemieckiej niewoli było niebezpieczne.Adam Tuborowski dostał się do niewoli pod Radoryżem ,walcząc z Podlaską Brygadą Kawalerii gen Ludwika Kmicic-Skrzyńskiego w ostatniej bitwie obronnej 1939 roku generała Franciszka Kleeberga .Kto zatem zrobił to ciekawe zdjęcie.?Być może jakiś niemiecki oficer korzystający przymusowo z gościnności łuzeckiego dworu . Jak powszechnie wiadomo niemieccy oficerowie bardzo często robili zdjęcia, Najchętniej fotografowali egzekucje polskich patriotów.i akcje pacyfikacyjne. Wątpliwości rozwiała pani Marta Kalicka – Tyborowska córka- Adama Tyborowskiego Autorką zdjęcia była Nina Solska – żona Komandora Marynarki Wojennej szukająca bezpiecznego schronienia przed niemieckimi prześladowcami u państwa Tyborowskich w Łuzkach. Jej mąż komandor Eugeniusz Solski był bowiem dowódcą umocnionego rejonu obronnego wybrzeża Bałtyku obejmującego półwysep helski.z którego zdobyciem Niemcy długo nie mogli sobie poradzić, Dowodzi tego takie samo zdjęcie formatu 6x9 cm,które mam w swoich zbiorach Na zdjęciu para nowożeńców – rodziców mojej żony Teresy.Ząbkowane krawędzie obu tych zdjęć świadczą o jednorodnym pochodzeniu. ,i wykonastwie odbitek..Nina Solska była na weselu Antoniego i Andzi i nie tylko utrwaliła na zdjęciu parę młodych ale także opisała to wesele w swoim pamiętniku.Do końca życia pielęgnowała przyjacielskie stosunki z moją teściwą przysyłając listy i zdjęcia z licznych podróży po świecie.W 1976 roku miałem zadanie jąodnależć „ ciocię Ninę” w Paryżu Mieszkała w domu przy rue Buffon 33 Wyrwałem kilka godzin z mojego programu badania organizacji i finansowania kultury w Republice Francji i poszedłem z mapą Paryża szukać żony komandora by przekazać jej pozdrowienia od Andzi i wręczyć lniane ,haftowane serwetki z łuzeckiego dworu w którym opisała ostatnie wesele jaki się odbyło 7 marca 1943 roku, zanim dwór ten jako materialny dowód podlaskiego ziemiaństwa uległ zniszczeniu. Tu tekst z pamiętnika N Solskiej Warto przeczytać wspomnianą książkę Sławomira Kordaczuka w której obok historii rodziny Tyborowskich z Łuzek są opisy tragicznych losów Lubicz- Wolińskich z Kosowa Lackiego,Żółkowskich z Grodziska, Bujalskich z Jabłonny Lackiej i wielu innych naszych rodaków.Warto zastanowić się się czy ciągłe rewolucyjne zmiany jakie sobie fundujemy nie kosztują nas zbyt wiele,czy nie lepsza byłaby kontynuacja i naprawa tego co złe.Zniszczenie ziemiaństwa jako klasy społecznej za poparcie nowej władzy przez chłopów i robotników tylko na krótko się opłaciło Strat nie odbudujemy przez pokolenia. Wacław Kruszewski

-- W rocznicę tragedii polskich rodzin z Paulinowa Mija kolejna. rocznica akcji pacyfikacyjnej przeprowadzonej przez Niemców 24 lutego 1943 r. we wsi Paulinów w gminie Sterdyń. Jej ofiarą padło 11 Polaków udzielających pomocy Żydom oraz trzech uciekinierów korzystających z ich wsparcia. Publikujemy felieton Wacława Kruszewskiego, który nawiązuje do tamtych wydarzeń. Dzwonią do mnie koledzy Janusz z Warszawy i Waldek z Wrocławia, Heniek z Białegostoku i czasem dyskutujemy o karaniu za rozpowszechnianie kłamstw o udziale Polaków w mordowaniu Żydów przez Niemców. Każdy z nas mógłby podać jednostkowe przykłady nagannego stosunku Polaków do Żydów. Heniek pamięta tragiczne losy fryzjera Abramka ze Sterdyni, szukającego schronienia w Białobrzegach. Janusz pamięta tragiczny los Żydów szukających schronienia w Dziegietni - szczęśliwym, że udało się im z pomocą innych Polaków uciec z sokołowskiego getta. Ale też znane są losy Żydów z Korczewa, ocalonych przez św. pamięci Kazimierza Miłobędzkiego. – Sprawiedliwego Wśród Narodów Świata, Kiedy jeszcze pan Kazio żył pokazywał mi listy dziękczynne mieszkanki Nowego Yorku, której w czasie okupacji wyrobił polskie papiery i wysłał na roboty do Niemiec. Tam bezpieczniej było przeżyć Żydówce niż w okupowanej przez Niemców Polsce. Niewiarygodne, ale prawdziwe. Tak, jak prawdziwa jest tragedia kilku polskich rodzin z Paulinowa, wydanych Niemcom przez dwójkę Żydów, za pomoc i schronienie, jaką otrzymali od tych rodzin kilka dni wcześniej, którą pamięta Waldek. Kto nie doświadczył życia w okupowanej przez Niemców Polsce, ten nie powinien, bezrefleksyjnie oceniać zachowania ludzi zagrożonych represjami władz. Historii nie da się pisać ustawami, a jej świadków zastraszać. Tu potrzebna jest edukacja i upowszechnienie prawdy. Dobrej, wynikającej z chrześcijańskich zasad i złej, którą kształtowała chciwość i zazdrość prowadząca do zdrady i zbrodni. W każdym narodzie można znaleźć jednych i drugich. ”Rzecz w proporcjom mocium panie", jak mawiał Onufry Zagłoba. I o zachowanie tych proporcji trzeba walczyć. Stale z każdym, ale argumentami opartymi na prawdzie, a nie ideologicznej propagandzie. Dlatego potrzebny nam dziś PROGRAM wielkiej edukacji społecznej. Sam chciałbym wiedzieć i przekazać swojemu wnuczkowi, ilu Rosjan, Ukraińców Litwinów czy Francuzów, ma godność Sprawiedliwy Wśród Narodów Świata. W 1985 roku Minister Kultury i Sztuki, prof. Aleksander Krawczuk, wysłał mnie do Francji, bym poznał organizacje i finansowanie domów kultury i teatrów amatorskich. Gościnni gospodarze zaproponowali zwiedzanie paryskiego Centrum Kultury im J. Pompidou. Super nowoczesny gmach z zewnętrznymi przeszklonymi windami w starej rybackiej dzielnicy Paryża robił wrażenie. W jednej z sal multimedialne muzeum z wielkim telebimem, na którym z dostępnej listy można sobie wyświetlić filmy dokumentalne z całego świata w tym i z Polski. Wybrałem polską kulturę ludową. Na ekranie wycinankarki z Myszyńca a z głośników przyśpiewki kurpiowskie z Kadzidła. Fajnie jest, pomyślałem sobie widząc żywą reakcję mojej tłumaczki i grupki dzieci podziwiającej kunszt ludowych artystek wycinających kolorowe koguciki nożycami do strzyżenia owiec. No to jeszcze sięgnijmy po historię. Wcisnąłem guzik z napisem powstanie warszawskie. Chciałem pokazać Francuzom, jak walczyła Warszawa, gdy oni szykowali kolejne transporty swoich żydowskich obywateli do Treblinki. Na ekranie sceny z powstania z getta warszawskiego ze sławną karuzelą i harmonistą grającym skoczne oberki. Za murami giną ostatni obrońcy honoru Żydów, a po aryjskiej stronie kręci się karuzela i gra muzyka. Zwróciłem uwagę tłumaczce, że to nie to powstanie, że chcę zobaczyć powstanie warszawskie z 1 sierpnia 1944 roku. Odpowiedziała, po konsultacji z kierownikiem sali, że w Warszawie było tylko jedno powstanie przeciwko Niemcom, w getcie 19 kwietnia 1943 roku. Miliony ludzi zwiedzało Centrum Kultury i Sztuki im. J .Pompidou w Paryżu i tysiącom z nich taką ciemnotę przez lata wciskali Francuzi. Czy ktoś interweniował w tej sprawie np. polska Ambasada? Nie wiem, ale wiem, że powinna. Czy do takiej interwencji potrzebne były ustawy? Nie sądzę. Na pewno potrzebna była aktywność i kompetencje polskich dyplomatów. Dawniej i dziś. Kto interesuje się historią wie, że z dyplomacją od wieków mamy poważne problemy, przez co ponosimy nie tylko wizerunkowe straty. Ograli nas w Jałcie i Teheranie, oszukali w należnych reparacjach wojennych. Teraz wykorzystują każdy błąd, by zrobić z nas antysemitów. To, dlaczego sami dajemy argumenty tym, którzy z różnych powodów nie lubią Polaków. Boleję nad tym, że jest ich coraz więcej. Przede wszystkim dzięki nam samym i naszym liderom. Nasz elegancki Premier jedną wypowiedzią w Monachium dolał oliwy do ognia i jakby tego było za mało, uhonorował pomnik brygady świętokrzyskiej, jedynej formacji zbrojnej w okupowanej Polsce współpracującej z Niemcami, m.in. w mordowaniu Żydów. Natychmiast pojawiły się obraźliwe i nie do końca obiektywne wypowiedzi polityków i żurnalistów przeciwko Polsce i polskim władzom. A przecież nasz premier powiedział prawdę. Potwierdzeniem, że wśród społeczności Żydowskiej też byli szubrawcy, jest historia jaka wydarzyła się w 24 lutego 1943 w Paulinowie k. Sterdyni. Przed laty pisał o niej dr Edward Kopówka – dyrektor Muzem Walki i Męczeństwa w Treblince. „Pacyfikacje mieszkańców folwarku Paulinów poprzedziło rozpoznanie. Niemcy posłużyli się tu prowokacją. Rozpoznania dokonał szpieg podający się za francuskiego Żyda – uciekiniera z transportu do Treblinki. W pobliskim lesie i zabudowaniach folwarcznych ukrywali się Żydzi, uciekinierzy z getta sterdyńskiego. Kierowany przez Niemców prowokator nawiązał kontakt z Szymelem ze Sterdyni, który był szkolnym kolegą Czesława Kotowskiego z Paulinowa. Teraz już uwiarygodniona para prowokatorów chodziła od domu do domu, prosząc o żywność i informacje. Wiedzieli, że nikt im nie odmówi pomocy. Świadek tej tragedii, pani Janina Piwko-Stalewska, widziała egzekucje swojego ojca i matki „Niemiec wyprowadził z domu ojca i strzelił w oczy, tato jeszcze się rzucał, oprawca poprawił następną kulą. Wpadłam do domu – Mamusiu kochana, tatusia zabili - krzyczałam. Niemiec odepchnął mnie. Mamę wziął za kark i wyprowadził do sieni. Usłyszałam strzał. I z tego wszystkiego padłam na kolana przed obrazem Matki Najświętszej i prosiłam Ją o ocalenie. Niemiec wszedł, popatrzył na mnie i wyszedł. Tak przeżyłam. – Moi rodzice wychowali do dorosłości ośmioro dzieci, pięciu synów i trzy córki. Wszyscy byli nauczeni w domu, że nikogo nie można opuszczać w potrzebie. Przyszedł Żyd, dali mu chleba. Za dobre serce zginęli rodzice”. W sześćdziesiątą rocznicę śmierci mieszkańców Paulinowa, z inicjatywy Andrzeja Sarny i Jana Rominkiewicza z Towarzystwa Miłośników Ziemi Sterdyńskiej, ustawiono skromną ludową kapliczkę z Jezusem Frasobliwym autorstwa twórców ludowych Józefa i Franciszka Pytlów. Zginęli za miłość okazywaną bliźnim. Chcemy zachować ich w pamięci ofiarowując im tę kapliczkę. Od tej chwili stanie się ona symbolem cierpienia i miłości symbolem naszej z nim solidarności - mówił Jan Rominkiewicz, nauczyciel sterdyńskiej szkoły i Zasłużony Działacz Kultury. Na wyblakłej blaszanej tabliczce można jeszcze odczytać nazwiska i wiek pomordowanych mieszkańców wsi. Za artykułem Edwarda Kopówki przywołajmy je tutaj, bo kto wie czy za parę lat prawdy o tragedii w Paulinowie nie zamieni się w szmalcowników, jak powstanie w getcie - na powstanie warszawskie w Centrum Kultury im J. Pompidou w Paryżu. „Wczesnym rankiem 24 lutego 1943 roku do folwarku Paulinów przyjechało z Ostrowi Mazowieckiej, w 60 samochodach, około 2 tysięcy niemieckich żołnierzy i policjantów. Agenci żydowscy prowadzeni przez gestapo wskazywali tych, którzy pomagali ich pobratymcom. Na początku zastrzelono stajennego Franciszka Kierylaka lat 50, potem Józefa Kotowskiego lat 56, jego 54-letnią żonę Ewę Kotowską, syna Stanisława Kotowskiego lat 25. Aresztowano także Jana Siwińskiego lat 50, Franciszka Augustyniaka lat 25 (zięcia Siwińskiego), Mariana Nowickiego lat 36 i Ludwika Uziębło lat 45 (pochodzili z kolonii Ratyniec Stary), Zygmunta Drgasa lat 25 (przesiedleńca z poznańskiego mieszkającego u Uziębły), Stanisława Piwko lat 31 i Aleksandra Wiktorzaka lat 50. Wszystkich aresztowanych odprowadzono do lasu i rozstrzelano. Po wojnie rodziny ekshumowały ciała i przeniosły je na cmentarz w Sterdyni. W ubiegłym roku w ramach projektu Instytutu Pileckiego „Zawołani po imieniu”, w Sterdyni został odsłonięty kamień z tablicą pamiątkową poświęconą mieszkańcom Paulinowa i Starego Ratyńca, którzy stracili życie w czasie niemieckiej obławy. Na tablicy znalazły się nazwiska jedenastu ofiar.

Z pamiętnika działacza kultury Moje kontakty z Kosowem... Trwające do dziś moje przyjazne związki z Kosowem i Kosowianami sięgają początków lat pięćdziesiątych, czasów szkolnej edukacji z Mietkiem Harasimem, Włodkiem Supłem, Andrzejem Kowalczy-kiem. Oni mieszkali w internacie na ulicy Olszewskiego, a ja w jego sąsiedztwie na ulicy Siedleckiej. Za wspólne odrabianie lekcji, które w internacie były ściśle przestrzeganą zasadą, zapewniałem moim kolegom bezpieczeń-stwo na spacerach z najładniejszymi sokołowiankami – Wandą Lewandowską i Basią Tenderendą. Po maturach nasze kontakty zanikły. Każdy poszedł własną drogą. Ja starałem się dostać na studia do Wyż-szej Szkoły Teatralnej w Warszawie. Siostra studiująca dziennikar-stwo zapewniła mi fachową pomoc w interpretacji Sonetów Krym-skich Mickiewicza za sprawą koleżanek – przyszłych aktorek mieszkających razem w Nowej Dziekance na Krakowskim Przed-mieściu. Była wśród nich Lidia Korsakówna, później znana aktorka filmowa i teatralna. Jeździłem do biednych studentek z wałówka-mi od mamy pełnymi kiełbas, kaszanek i baleronów, a one częstowały mnie kubkiem malinowego kisielu i uzupełniały moją skromną wiedzę o genialnym reformatorze radzieckiego teatru Stanisławskim. Egzamin oblałem z pantomi-my. Miałem zagrać sabotażystę podpalającego stogi zboża na kołchozowych polach. Wyszło blado. Nie dlatego – jak sobie tłumaczę – że nie byłem zaangażowany, ale dlatego, że prawą rękę miałem w gipsie. Kilka dni przed egzaminem graliśmy mecz piłki nożnej na piaszczystym boisku przy szkole w Kosowie, gdzie doznałem kontuzji w zderzeniu z rosłym obrońcą „Kosowianki”. Później moje kontakty z Kosowem nasiliły się dzięki szeroko rozumianej kulturze. Prowadzona przez panią Wandę Lenczewską świetlica Gminnej Spółdzielni w Kosowie promieniowała na cały powiat sokołowski. Do Kosowa jeździli czynną wówczas koleją chłopcy z Sokołowa na sobotnio-niedzielne zabawy, na których pani Wanda i choreograf pan Lach uczyli ich nie tylko modnych tańców, ale też dobrych manier i kulturalnego zachowania. Przy świetlicy zorgani-zowano Zespół Pieśni i Tańca dający występy na wszystkich waż-nych uroczystościach w całym powiecie sokołowskim. Była też orkiestra dęta prowadzona przez proboszcza, ks. Władysława Stępnia. Kiedy w 1964 r. ks. Władysław zaprosił mnie jako urzędni-ka powiatowej kultury na rozmowę w sprawie dachu kościoła, którego konstrukcja groziła zawaleniem pod ciężarem cemento-wej dachówki, po drodze wstąpiłem do sklepu pana Janusza Dmowskiego. Chciałem się poradzić, jak mam zachować się na plebanii, co też ksiądz proboszcz chce od władz powiatu oprócz asygnaty na 4 tony blachy umożliwiającej zakup nowego pokrycia dachu kościoła. Pan Janusz poradził mi, żebym wszystkie postula-ty księdza przedstawił władzom powiatu do zrealizowania, co złagodzi gniew Kosowian, spowodowany rozwiązaniem orkiestry dętej za granie na mszy rezurekcyjnej. Jak uzasadniał pan Janusz, orkiestra grała też na pochodach pierwszomajowych i różnych akademiach i ksiądz nie ukarał swoich orkiestrantów. Ani nie za-brał im nut Międzynarodówki, a powiat zabrał instrumenty. Przy herbatce z konfiturami ks. Władysław do asygnaty na zakup 4 ton blachy dorzucił zago-spodarowanie granitowych odpadów z ociosywanych pomników w byłym obozie zagłady Żydów w Treblince. Rozmawiał już z kie-rownikiem budowy, ale ten uzależnił swoją decyzję od zgody powiatu i wskazał na mnie jako urzędnika, który taką zgodę może załatwić. Sterty granitowego gruzu zalegały cały teren budowane-go upamiętnienia Treblinki. Pozbycie się tych odpadów ułatwi kierownikowi przygotowanie do uroczystości otwarcia Mauzoleum w Treblince zaplanowane na 10 V 1964 r., zaś księdzu pozwoli dokończyć budowę trwałego ogrodzenia powiększanego kosowskiego cmentarza. Pełen pozy-tywnych wrażeń i ważności swojego urzędu (skoro znany i ceniony ksiądz proboszcz z 23-letnim młokosem chce rozwiązywać ważne problemy społeczne i gospodarcze mieszkańców Kosowa), na-stępnego dnia wysłałem do pana Wacława Kochanowskiego - Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Warszawie, pismo o wiszącym na plebanii starym obrazie, który możemy dostać dla planowanego muzeum w domu kultury w Sokołowie, jeśli załatwimy asygnatę na zakup 4 ton blachy, koniecznej na zmianę pokrycia zabytkowego kościoła. Niebawem do Kosowa przyjechały panie Izabela Galicka i Hanna Sygietyńska. Obejrzały obraz poczerniały od dymu świec i zrobiły raport dla Konserwatora. Dalsze losy obrazu El Greco z Kosowa są znane, chociażby z publikacji Artura Ziontka. Aktywność Kosowian w tworzeniu i upowszechnianiu kultury była doceniana przez ówczesne władze powiatu. Jednym z dowo-dów takiej oceny był fakt powołania pani Wandy Lenczewskiej na kierownika Referatu Kultury w Prezydium Powiatowej Rady Naro-dowej w Sokołowie oraz decyzja o budowie i organizacji Gminne-go Ośrodka Kultury, pierwszej w powiecie sokołowskim inwestycji w dziale Kultura i Sztuka realizowanej wg nowoczesnych na tamte czasy, typowych projektów budowlanych. Projekt zawierał amfi-teatralną salę kinową na 250 miejsc z kabiną projekcyjną, hol wy-stawowy, kawiarnię, pomieszczenia dla biblioteki i pokój kierow-nika. Kiedy budowa domu kultury była na ukończeniu, należało no-wej placówce zapewnić budżet i etaty umożliwiające zatrudnienie odpowiednich pracowników. Z tym nie było żadnych problemów, gdyż twórczość i upowszechnianie kultury było finansowane z niezależnego od budżetu Funduszu Rozwoju Kultury, a funduszem tym w woje-wództwie siedleckim dysponował dyrektor Wydziału Kultury i Sztuki Urzędu Wojewódzkiego. Problemem było pozyskanie fachowej kadry. Z dyrektorem Departamentu Bibliotek i Domów Kultury w Ministerstwie Kultury i Sztuki panem Januszem Nowickim zaproponowaliśmy Telewizji konkurs na dyrektorów Centrum Kultury i Sztuki Województwa Siedleckiego oraz GOK-ów w Sterdyni i Kosowie. Zwycięzcom konkursu zapewnialiśmy mieszkania i stanowisko dyrektora w nowo zorganizowanych instytucjach kultury. Pani redaktor Halina Miroszowa przyjęła propozycję i po ogólnopol-skich eliminacjach i wygraniu konkursu na stanowisko dyrektora CKiS woj. siedleckiego do Siedlec trafił z Poznania Edward Gatner, w Sterdyni funkcję dyrektora objął p. Henryk Kalata z powiatu węgrowskiego, a w Kosowie tuż po studiach na wydziale kulturalno-oświatowym Uniwersytetu Warszawskiego rodowita z dziada pradziada war-szawianka pani Danuta Żochowska. Zamieszkała w Jakubikach, w nadzorcówce melioracyjnej przekazanej kulturze przez p. Romana Madziara – szefa powiatowej melioracji. Do pracy chodziła pie-szo, przez las około 7 km. Wytrwała rok i jak dziś wspomina ten pionierski okres, najbardziej ceniła młodych współpracowników GOK-u: Grażynę Jakubczak-Nermer, Bogusię Szymańską-Rozbicką, Jolę Wdowińską, Jurka Mielaniuka, Witka Krasnodęb-skiego i nieocenioną Jadziunię Kamińską. Z sentymentem i ciepło wspomina sołtysa wsi Jakubiki i jego żonę, na których pomoc w codziennych trudach wiejskiego żywota mogła zawsze polegać. W starannie prowadzonej kronice GOK-u odnalazłem artykuł Grze-gorza Hołuba z tygodnika „Nowa Wieś”, opisującego pierwsze tygodnie pracy odważnej młodej warszawianki w nieznanym jej środowisku, o codziennym pokonywaniu piętrzących się przed nią trudności, o nauczeniu się palenia w piecu węglowym, o zdobywaniu pieniędzy na organizację imprez i o utarczkach z cenzurą. Dzięki mądrej kontynuacji pracy pierwszych pracowników GOK-u obecni animatorzy kosowskiej kultury – pani dyrektor Ewa Rutkowska i historyk Artur Ziontek przekonują nas, że Kosów Lacki jest znany nie tylko z posiadania obrazu El Greca, ale z interesujących